กระจกนูน กระจกเว้า ต่างกันที่ด้านที่โค้ง กระจกนูนมีผิวสะท้อนโป่งออกมาหาผู้มองเหมือนด้านหลังของช้อน ส่วนกระจกเว้ามีผิวสะท้อนบุ๋มเข้าไปเหมือนด้านในของช้อน ความต่างเพียงเท่านี้ทำให้กระจกนูน กระจายแสง และให้ภาพเล็ก หัวตั้ง มองได้มุมกว้าง ส่วนกระจกเว้า รวมแสง และให้ภาพได้หลายแบบขึ้นกับระยะของวัตถุ บทความนี้สรุปให้เข้าใจง่ายทั้งสำหรับนักเรียนที่ทบทวนบทเรียนเรื่องแสง และคนที่กำลังเลือกกระจกโค้งจราจรไปติดทางแยก ว่าทำไมกระจกมุมถนนทุกบานจึงต้องเป็นกระจกนูน
กระจกนูน คือ อะไร กระจกเว้า คือ อะไร
ทั้งสองแบบเรียกรวมกันว่า กระจกโค้ง หรือกระจกทรงกลม เพราะผิวกระจกเป็นส่วนหนึ่งของผิวทรงกลม ถ้าใช้ผิวด้านนอกของทรงกลมเป็นผิวสะท้อน จะได้กระจกโค้งนูน (convex mirror) ถ้าใช้ผิวด้านในเป็นผิวสะท้อน จะได้กระจกโค้งเว้า (concave mirror) วิธีจำที่ง่ายที่สุดคือหยิบช้อนสแตนเลสขึ้นมาส่อง ด้านหลังช้อนให้ภาพหน้าเราเล็กและหัวตั้งเหมือนกระจกนูน ด้านในช้อนเมื่อถือห่างจะเห็นหน้าเรากลับหัวเหมือนกระจกเว้า
ศัพท์ที่ต้องรู้เวลาอ่านเรื่องกระจกโค้งมีไม่กี่คำ
- ขั้วกระจก (P) — จุดกึ่งกลางของผิวกระจก
- จุดศูนย์กลางความโค้ง (C) — จุดศูนย์กลางของทรงกลมที่กระจกเป็นส่วนหนึ่ง ระยะจาก C ถึงผิวกระจกคือรัศมีความโค้ง (R)
- จุดโฟกัส (F) — จุดที่แสงขนานสะท้อนแล้วไปรวมกัน หรือดูเหมือนกระจายออกมาจากจุดนั้น อยู่กึ่งกลางระหว่าง C กับขั้วกระจก ความยาวโฟกัสจึงเท่ากับครึ่งหนึ่งของรัศมีความโค้ง (f = R/2)
- แกนมุขสำคัญ — เส้นตรงที่ลากผ่าน C และขั้วกระจก ใช้เป็นเส้นอ้างอิงตอนเขียนรังสี
กระจกนูน รวมแสง หรือ กระจายแสง
กระจกนูนกระจายแสง เมื่อแสงขนานตกกระทบผิวที่โป่งออก แสงสะท้อนจะถ่างออกจากกัน ถ้าลากเส้นแสงสะท้อนย้อนกลับไปด้านหลังกระจก จะดูเหมือนแสงพุ่งออกมาจากจุดหนึ่งหลังกระจก จุดนี้คือโฟกัสเสมือน กระจกนูนจึงมีโฟกัสอยู่หลังกระจก และในการคำนวณแบบที่เรียนในโรงเรียนไทยจะใช้ความยาวโฟกัสเป็นค่าลบ
กระจกเว้ารวมแสง แสงขนานที่ตกกระทบผิวที่บุ๋มเข้าจะสะท้อนมารวมกันที่จุดโฟกัสหน้ากระจก เป็นโฟกัสจริงที่เอากระดาษไปรับแสงได้ คุณสมบัตินี้ทำให้กระจกเว้าถูกใช้ในจานรับสัญญาณ เตาแสงอาทิตย์ และกลับทางกันในไฟฉายหรือโคมไฟ เมื่อวางหลอดไฟไว้ที่จุดโฟกัส แสงจะสะท้อนออกไปเป็นลำขนานส่องได้ไกล
จำง่าย: กระจก เว้า = รวมแสง · กระจก นูน = กระจายแสง (เฉพาะกระจก ส่วนเลนส์กลับกัน ดูหัวข้อเลนส์ด้านล่าง)
กระจกนูนให้ภาพอะไร เทียบกับกระจกเว้า
กระจกนูนให้ภาพแบบเดียวเสมอไม่ว่าวัตถุจะอยู่ใกล้หรือไกล คือ ภาพเสมือน หัวตั้ง ขนาดเล็กกว่าวัตถุ และเกิดหลังกระจกระหว่างขั้วกระจกกับจุดโฟกัส ยิ่งวัตถุอยู่ไกล ภาพยิ่งเล็กและเข้าใกล้จุดโฟกัสมากขึ้น ส่วนกระจกเว้าให้ภาพต่างกันตามตำแหน่งวัตถุ ตารางนี้สรุปกรณีที่ออกสอบบ่อย
| ตำแหน่งวัตถุหน้ากระจกเว้า | ชนิดภาพ | ลักษณะและตำแหน่งภาพ | ตัวอย่างการใช้ |
|---|---|---|---|
| ไกลมาก (แสงเกือบขนาน) | ภาพจริง | หัวกลับ เล็กมาก อยู่ที่จุดโฟกัส | กล้องโทรทรรศน์แบบสะท้อนแสง จานรับสัญญาณ |
| ไกลกว่า C | ภาพจริง | หัวกลับ เล็กกว่าวัตถุ อยู่ระหว่าง C กับ F | ใช้อธิบายการรวมภาพของวัตถุไกล |
| ที่ C พอดี | ภาพจริง | หัวกลับ ขนาดเท่าวัตถุ อยู่ที่ C | โจทย์หาความยาวโฟกัสในห้องทดลอง |
| ระหว่าง C กับ F | ภาพจริง | หัวกลับ ใหญ่กว่าวัตถุ อยู่ไกลกว่า C | ใช้อธิบายการฉายภาพขยาย |
| ที่จุดโฟกัส | ไม่เกิดภาพ | แสงสะท้อนออกไปขนานกัน | ไฟฉาย ไฟส่องสว่าง โคมไฟหน้ารถ |
| ใกล้กว่าจุดโฟกัส | ภาพเสมือน | หัวตั้ง ใหญ่กว่าวัตถุ อยู่หลังกระจก | กระจกแต่งหน้าแบบขยาย กระจกโกนหนวด |
สังเกตว่าภาพเสมือนหัวตั้งของกระจกเว้าเกิดได้เฉพาะตอนวัตถุอยู่ใกล้มาก และภาพที่ได้เป็นภาพขยาย ส่วนกระจกนูนให้ภาพหัวตั้งได้ทุกระยะแต่เป็นภาพย่อเสมอ นี่คือหัวใจของเรื่องกระจกโค้งจราจรในหัวข้อถัดไป
กระจกนูน กระจกเว้า สรุปในตารางเดียว
| หัวข้อ | กระจกนูน (Convex mirror) | กระจกเว้า (Concave mirror) |
|---|---|---|
| ผิวสะท้อน | โป่งออกหาผู้มอง | บุ๋มเข้าไป |
| การสะท้อนแสงขนาน | กระจายแสง | รวมแสง |
| จุดโฟกัส | โฟกัสเสมือน อยู่หลังกระจก | โฟกัสจริง อยู่หน้ากระจก |
| ความยาวโฟกัสในสูตร | ค่าลบ | ค่าบวก |
| ชนิดภาพ | ภาพเสมือนเสมอ | ภาพจริงหรือภาพเสมือน ขึ้นกับระยะวัตถุ |
| ขนาดภาพ | เล็กกว่าวัตถุเสมอ | เล็กกว่า เท่า หรือใหญ่กว่าวัตถุ |
| มุมมอง | กว้าง เห็นพื้นที่มากในกรอบเดียว | แคบ เหมาะกับการขยายหรือรวมแสง |
| ตัวอย่าง | กระจกโค้งจราจร กระจกโดมในร้านค้า กระจกมองข้างรถหลายรุ่น | กระจกแต่งหน้าขยาย ไฟฉาย จานรับสัญญาณ |
กระจกนูน กระจกเว้า เลนส์นูน เลนส์เว้า ต่างกันอย่างไร
จุดที่คนสับสนบ่อยที่สุดคือชื่อของกระจกกับเลนส์กลับกัน กระจกทำงานด้วย การสะท้อน ส่วนเลนส์ทำงานด้วย การหักเห ของแสงที่ผ่านเนื้อแก้วหรือพลาสติก เลนส์นูนตรงกลางหนากว่าขอบ แสงที่ผ่านจะเบนเข้าหากันจึงรวมแสง ส่วนเลนส์เว้าตรงกลางบางกว่าขอบ แสงจะเบนออกจึงกระจายแสง ผลคือ กระจกนูนทำตัวคล้ายเลนส์เว้า และ กระจกเว้าทำตัวคล้ายเลนส์นูน
| อุปกรณ์ | หลักการ | รวม / กระจายแสง | ภาพของวัตถุที่อยู่ไกล | ตัวอย่าง |
|---|---|---|---|---|
| กระจกนูน | สะท้อน | กระจาย | เสมือน หัวตั้ง ย่อ | กระจกโค้งจราจร กระจกโดม |
| กระจกเว้า | สะท้อน | รวม | จริง หัวกลับ (ใกล้กว่าโฟกัสได้ภาพเสมือนขยาย) | กระจกแต่งหน้า จานรับสัญญาณ |
| เลนส์นูน | หักเห | รวม | จริง หัวกลับ (ใกล้กว่าโฟกัสได้ภาพเสมือนขยาย) | แว่นขยาย แว่นสายตายาว เลนส์กล้อง |
| เลนส์เว้า | หักเห | กระจาย | เสมือน หัวตั้ง ย่อ | แว่นสายตาสั้น |
คู่ที่ให้ภาพเหมือนกัน: กระจกนูน ↔ เลนส์เว้า (กระจายแสง ภาพเสมือน หัวตั้ง ย่อ) · กระจกเว้า ↔ เลนส์นูน (รวมแสง ภาพได้หลายแบบตามระยะ)
ทำไมกระจกโค้งจราจรและกระจกมุมถนนต้องเป็นกระจกนูน
งานของกระจกที่ทางแยกคือทำให้คนขับเห็นรถหรือคนที่อยู่หลังมุมตึก รั้ว หรือทางเลี้ยว กระจกนูนตอบโจทย์นี้ครบ 3 ข้อ ข้อแรก มุมมองกว้าง รวบภาพถนนทั้งสายเข้ามาในกรอบเดียว ข้อสอง ภาพหัวตั้งเสมอ คนขับเห็นรถวิ่งมาในทิศที่เข้าใจได้ทันที ข้อสาม ให้ภาพที่ทุกระยะ ไม่ว่ารถจะอยู่ไกลหรือใกล้ ถ้าใช้กระจกเว้า รถที่อยู่ไกลจะกลายเป็นภาพกลับหัวและภาพจะเปลี่ยนไปเรื่อย ๆ เมื่อรถเข้าใกล้ จึงใช้งานจริงไม่ได้
ข้อแลกเปลี่ยนคือภาพในกระจกนูนเล็กกว่าความจริง รถในกระจกจึงดูไกลกว่าที่เป็นจริง ผู้ขับขี่ควรใช้กระจกโค้งเพื่อรู้ว่ามีรถมา แล้วชะลอความเร็ว ไม่ใช่ใช้กะระยะ และเพราะภาพย่อนี้เอง ถนนที่ต้องมองไกลจึงต้องใช้กระจกบานใหญ่ขึ้น เช่น กระจกโค้งจราจร โพลีคาร์บอเนตมีให้เลือก 18 / 24 / 32 / 40 นิ้ว (ประมาณ 45 / 60 / 80 / 100 ซม.) จุดที่เสี่ยงถูกกระแทกใช้กระจกโค้งสแตนเลส 304 ขนาด 24 และ 32 นิ้ว ที่ตกไม่แตก ส่วนในอาคารที่ต้องการภาพคมใช้กระจกโค้งในอาคาร 24 นิ้วที่เป็นกระจกแท้

วิธีเลือกขนาดตามระยะ ความสูงที่ติด และการหันมุม อ่านต่อได้ที่กระจกโค้งจราจร เลือกกี่นิ้วดี ติดสูงเท่าไหร่ หันมุมอย่างไร และถ้าหน้างานยังไม่มีเสา ดูกระจกโค้งจราจร พร้อมเสา ตั้งเสาสูงเท่าไหร่
กระจกโดม 360 องศา และครึ่งโดม 180 องศา ก็คือกระจกนูน
กระจกโดมคือกระจกนูนที่โค้งมากจนเกือบเป็นครึ่งลูกบอล ติดเพดานแล้วมองลงมาเห็นพื้นที่รอบทิศ ยิ่งโค้งมาก มุมมองยิ่งกว้าง แต่ภาพก็ยิ่งเล็กลง กระจกโดมจึงเหมาะกับระยะใกล้ในอาคาร เช่น ทางแยกในโกดังที่รถโฟล์คลิฟท์กับคนเดินสวนกัน หรือหัวมุมชั้นวางในร้านค้า กระจกโดม 360 องศาขนาด Ø 60 ซม. ติดเพดานกลางทางแยกสี่ทาง ส่วนกระจกครึ่งโดม 180 องศาขนาดเท่ากัน ติดเพดานชิดกำแพงได้ เหมาะกับทางแยกรูปตัว T ทั้งสองรุ่นทำจากอะคริลิค ใช้ในอาคารหรือในที่ร่ม

ตัวอย่างกระจกนูนและกระจกเว้าในชีวิตประจำวัน
- กระจกนูน — กระจกโค้งทางแยกและลานจอดรถ กระจกโดมในร้านสะดวกซื้อ กระจกมองข้างรถยนต์หลายรุ่นที่ทำให้รถคันหลังดูไกลกว่าจริง ด้านหลังช้อน ลูกบอลสแตนเลสตกแต่ง
- กระจกเว้า — กระจกแต่งหน้าและกระจกโกนหนวดแบบขยาย แผ่นสะท้อนในไฟฉายและโคมไฟหน้ารถ จานรับสัญญาณดาวเทียม เตาแสงอาทิตย์ กล้องโทรทรรศน์แบบสะท้อนแสง
- เลนส์นูน — แว่นขยาย แว่นสายตายาว เลนส์กล้องถ่ายรูป
- เลนส์เว้า — แว่นสายตาสั้น
ถ้ากำลังหากระจกนูนสำหรับทางแยก ลานจอดรถ หรือโกดัง ส่งรูปหน้างานจากมุมคนขับมาทาง LINE @premierworlds หรือโทร 097-159-4553 ทีมงานช่วยแนะนำขนาดและวัสดุ ออกใบเสนอราคาในนามบริษัท ส่งทั่วไทย
รุ่นที่กล่าวถึงในบทความ
ดูรุ่นและขนาดทั้งหมดได้ที่หน้ากระจกโค้ง
คำถามที่พบบ่อย
กระจกนูน รวมแสง หรือ กระจายแสง
กระจกนูนกระจายแสง แสงขนานที่ตกกระทบจะสะท้อนถ่างออกเหมือนออกมาจากโฟกัสเสมือนหลังกระจก ส่วนกระจกเว้ารวมแสงไปที่โฟกัสหน้ากระจก
กระจกนูนให้ภาพอะไร
ภาพเสมือน หัวตั้ง ขนาดเล็กกว่าวัตถุ เกิดหลังกระจกเสมอไม่ว่าวัตถุจะอยู่ระยะไหน
กระจกนูน ภาษาอังกฤษ เรียกว่าอะไร
กระจกนูนคือ convex mirror กระจกเว้าคือ concave mirror ส่วนกระจกโค้งจราจรมักเรียกว่า traffic mirror หรือ convex traffic mirror
กระจกนูน กับ เลนส์เว้า เหมือนกันไหม
หลักการต่างกัน กระจกนูนใช้การสะท้อน เลนส์เว้าใช้การหักเห แต่ทั้งคู่กระจายแสงและให้ภาพเสมือน หัวตั้ง ขนาดย่อเหมือนกัน
กระจกโค้งเว้า กระจกโค้งนูน คืออะไร
เป็นกระจกโค้งที่ผิวเป็นส่วนหนึ่งของทรงกลม ถ้าผิวสะท้อนบุ๋มเข้าคือกระจกโค้งเว้า ถ้าโป่งออกคือกระจกโค้งนูน
ทำไมกระจกมุมถนนไม่ใช้กระจกเว้า
กระจกเว้าให้ภาพกลับหัวเมื่อวัตถุอยู่ไกล และภาพเปลี่ยนตามระยะ คนขับจะอ่านภาพไม่ได้ กระจกนูนให้ภาพหัวตั้งและมุมกว้างทุกระยะ จึงเหมาะกับทางแยก
ภาพในกระจกโค้งจราจรใกล้หรือไกลกว่าความจริง
ดูไกลกว่าความจริง เพราะกระจกนูนย่อภาพ ควรใช้กระจกเพื่อรู้ว่ามีรถมาแล้วชะลอ ไม่ใช้กะระยะ
สนใจกระจกโค้ง? ส่งรูปหน้างานหรือจำนวนที่ต้องการให้ทีมงานได้เลย
📞 โทร 097-159-4553 💬 LINE @premierworlds